Η αναβίωση του εθνικισμού

 

Ελένη Πέννα

Ελένη Πέννα

 

 

 

 

 

Στην Ευρώπη του εικοστού πρώτου αιώνα, στην ήπειρο που έδωσε στο κόσμο τα φώτα του πολιτισμού, εξακολουθούν να κάνουν αισθητή τη παρουσία τους ισχυρές εθνικιστικές ομάδες που αλλοιώνουν την εικόνα της και περιφρονούν τα ιδανικά της. Η χώρα μας δε ξέφυγε από το γενικό κανόνα. Τα τελευταία χρόνια έχουν κάνει την εμφάνισή τους τέτοιου είδους παρατάξεις με αποκορύφωμα την είσοδο του πολιτικού μορφώματος “Χρυσή Αυγή” στο ελληνικό κοινοβούλιο, το 2012.

Τα αίτια αυτού του εξέχοντος προβλήματος θα πρέπει να αναζητηθούν αρχικά στην έλλειψη παιδείας. Το χαμηλό μορφωτικό και πνευματικό επίπεδο μεγάλης μερίδας του λαού δημιουργεί τις κατάλληλες προϋποθέσεις για την παραπληροφόρηση  του  εκάστοτε εθνικιστικού κινήματος , όχι μόνο σε κράτη στα οποία επικρατούν ολοκληρωτικά καθεστώτα, αλλά και μέσα σε δημοκρατικές κοινωνίες. Η απουσία, λοιπόν, πνευματικής καλλιέργειας καθιστά τα άτομα ευάλωτα στη προπαγάνδα  ακραίων εθνικιστικών αντιλήψεων.

Επιπροσθέτως, η γενικότερη κρίση των ηθικών αξιών που διέρχεται η χώρα ευνοεί την υπονόμευση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κατά συνέπεια την έξαρση του φυλετικού και εθνικού εγωκεντρισμού, το αίσθημα της υπεροχής έναντι των άλλων λαών. Παράλληλα, η δίψα για κέρδος που επικρατεί στις μέρες μας, ως αποτέλεσμα αρχικά της βιομηχανικής επανάστασης και έπειτα της ραγδαίας τεχνολογικής ανάπτυξης, προκρίνει το χρήμα ως υπέρτατο αγαθό, προκαλεί αδιαφορία του ανθρώπου για τους κανόνες ηθικής και οδηγεί στην έκλυση των ηθών.

Ταυτόχρονα η διαφθορά των πολιτικών που γίνεται φανερή με την εξαφάνιση πολιτικών ιδεολογιών από το προσκήνιο και από την εξαπάτηση του λαού με στόχο την εξυπηρέτηση προσωπικών συμφερόντων, συνεπάγεται σε μια βαθιά απογοήτευση του κόσμου. Συμβάλλει, επομένως, στην αναζήτηση εναλλακτικών λύσεων όπως είναι η υιοθέτηση εθνικιστικών αντιλήψεων και ο μεσσιανισμός. Επιπλέον, πολλοί πολιτικοί αποπροσανατολίζουν σκόπιμα το λαό από τα γενικότερα οικονομικά και κοινωνικά προβλήματα του τόπου, με την ευγενική αρωγή των μέσων και ιδιαίτερα της τηλεόρασης, στοχοποιώντας μειονοτικές ομάδες ως υπόλογες για όλα τα παραπάνω.

Τέλος, το εκπαιδευτικό σύστημα δεν είναι άσχετο με τις εξελίξεις αυτές. Συχνά η ελληνική παιδεία εμμένει στην αναπαραγωγή ιστορικών και πολιτισμικών διαφορών ανάμεσα στους λαούς. Η ιστορία, οι παραδόσεις και τα έθιμα της χώρας, προβάλλονται ως τα ιδανικά, τα άριστα, με αποτέλεσμα η “αγάπη για τη πατρίδα” να φτάνει σε σημείο υπερεκτίμησης του εθνικού πολιτισμού και να οδηγεί στο φανατισμό.

Αν αναρωτηθεί κανείς τις επιπτώσεις αυτού του φαινομένου, να βρεθεί μπροστά σ’ ένα βουνό κοινωνικών προβλημάτων. Πρωτίστως, προκαλούνται λεκτικές και σωματικές διαμάχες μεταξύ κοινωνικών ομάδων με εθνολογικές, πολιτικές, πολιτισμικές ή θρησκευτικές διαφορές. Είναι επίσης αυτονόητο ότι με την έξαρση του εθνικισμού είναι στενά συνδεδεμένος ο ρατσισμός, με αποτέλεσμα την  παραβίαση ανθρωπίνων δικαιωμάτων, την αύξηση της εγκληματικότητας και την περιθωριοποίηση ορισμένων κοινωνικών ομάδων.

Σε δεύτερο επίπεδο, σε ένα κράτος στο οποίο εμφανίζονται ομάδες με εθνικιστικές ιδέες, ενισχύεται η αστάθεια στη πολιτική ζωή. Ταυτόχρονα, το έθνος περιχαρακώνει τα στενά όρια  του, με αποτέλεσμα τη πολιτισμική στασιμότητα ή ακόμα και την οπισθοδρόμηση. Παύει να συνεργάζεται με άλλους λαούς, από ένα απλό ζήτημα, όπως είναι για παράδειγμα οι διακρατικές εμπορικές συναλλαγές, μέχρι και σε σημαντικά προβλήματα παγκόσμιας εμβέλειας, όπως η αντιμετώπιση των άμεσων επισιτιστικών αναγκών στις τριτοκοσμικές χώρες.

Τέλος, ο εθνικισμός, σε περιόδους άνθησης του, μπορεί να οδηγήσει στην κατάλυση της ειρήνης, στο πολλαπλασιασμό των πολεμικών συγκρούσεων, στην εξαθλίωση  των ανθρώπων. Άλλωστε, υπάρχουν ουκ ολίγα ιστορικά παραδείγματα που επιβεβαιώνουν τις βλαβερές συνέπειες που μπορεί να επιφέρει η ανάδειξη ενός εθνικιστικού ή φασιστικού καθεστώτος σε ένα κράτος.

Εν κατακλείδι, ο εθνικισμός είναι ένα φαινόμενο που αφορά όλους τους πολίτες και χρήζει άμεσης αντιμετώπισης. Προσβάλλει την εθνική αξιοπρέπεια και υποβαθμίζει την αξία της ανθρώπινης ζωής. Επομένως, είναι απαιτητό να συνειδητοποιήσουν όλοι τις επιπτώσεις του σε κοινωνικό, εθνικό και διεθνές επίπεδο, καθώς και να καλλιεργηθεί το δημοκρατικό φρόνημα και η κριτική σκέψη, στα πλαίσια ενός υγιούς εκπαιδευτικού συστήματος, στα πλαίσια της έγκυρης ενημέρωσης των πολιτών.

 

 

Facebook

Likebox Slider Pro for WordPress